Είναι πολύ ενδιαφέρουσα η ανάλυση, με γενικό τρόπο, της ιστορίας από κάτι που είναι για τους περισσότερους πολύ κοινό τη σημερινή ημέρα. Είναι εύκολο για μας να κατεβάσουμε ένα τραγούδι, να συζητήσουμε με τον φίλο ή τη φίλη από την Κίνα, να ανταλλάξουμε απόψεις σε ένα forum, να αναζητήσουμε φωτογραφίες για οποιοδήποτε πράγμα από οποιοδήποτε μέρος του κόσμου, αλλά επίσης μπορούμε και να αντιγράψουμε εργασίες άλλων για να κάνουμε τις δικές μας. Αυτό είναι κάτι που πια κανείς δεν μπορεί να διαχωρίσει, από το πιο απλό ως το πιο σύνθετο, όπως είναι επίσης και οι δορυφόροι, τα ραντάρ, ο χειρισμός της οικονομίας μιας χώρας, η επικοινωνία της με τον κόσμο και η δύναμη του να γνωρίζει ανεκτίμητες πληροφορίες για οποιοδήποτε μέρος της γης. Κατά την άποψή μου αυτό είναι δίκοπο μαχαίρι: μπορούμε να γνωρίζουμε τα πάντα, αλλά επίσης μπορούν και οι άλλοι να γνωρίζουν τα πάντα για μας, το τι κάνουμε, πού ζούμε, πού δουλεύουμε, τι θρησκεία έχουμε κλπ ….. με την πληκτρολόγηση μονάχα ενός κωδικού.

Δεν υπάρχει άτομο σε όλη την Ευρώπη ή την Αμερική που να μη γνωρίζει τι είναι ένα κινητό, το ίντερνετ ή η συνομιλία μέσω ίντερνετ. Ούτε καν οι ιστορικοί, οι αρχαιολόγοι και οι ανθρωπολόγοι δεν μπορούν να ξεφύγουν από αυτό. Όλες οι περιοχές του κόσμου αλλά και της επιστήμης έχουν ενσωματωθεί επίσης και στον κόσμο της τεχνολογίας. Οι οικονομολόγοι μπορούν να δουν το χρηματιστήριο με το PALM τους, στο τηλέφωνο μπορούμε να κρυφτούμε και να μην απαντήσουμε στα άτομα που δεν θέλουμε, και μετά να δώσουμε διάφορες δικαιολογίες γι’ αυτό. Επίσης μπορούμε να βάλουμε τα παιδιά μπροστά στο play station για να παίζουν όλη την ημέρα και να μη μας ενοχλούν.

Ο Erich Froom μιλούσε για ένα φόβο προς την ελευθερία, ελευθερία που τώρα έχουμε. Ταυτόχρονα γινόμαστε μαριονέτες αυτής της εγκατεστημένης ελευθερίας. Στη Λατινική Αμερική χρησιμοποιείται σήμερα ως ένα μέσο για να μας κάνει πιο πολύ Αμερικάνους ή για να κερδίσουν κάποιοι ψήφους ή για να γίνουμε πιο πολύ πατριώτες. Κατά τη γνώμη μου αυτός ο τεχνολογικός κόσμος είναι ένα μέσο εύκολων πληροφοριών, χωρίς την προσπάθεια αναζήτησης. Εννοώ ότι, για παράδειγμα, για πολλούς είναι πιο εύκολο να βρουν την κριτική ενός βιβλίου χωρίς να το διαβάσουν, χωρίς ούτε καν να το ανοίξουν. Άτομα διαφόρων ηλικιών δεν ξέρουν να κάνουν απλές αριθμητικές πράξεις και τις κάνουν με το κινητό τους. Καθημερινά ληστεύουν τράπεζες και πιστωτικούς λογαριασμούς online. Ακόμα υπάρχουν και τα φοβερά emails -αλυσίδες που αν δεν τα προωθήσουμε μπορεί και να πεθάνουμε ……. άραγε πόσες φορές δεν πέθανα;

Όλα αυτά με κάνουν να σκέφτομαι το πώς έχουμε εμείς οι ίδιοι μετατραπεί σε αντικείμενα πώλησης, αγοράς και παζαριού. Έφτασα στην Ευρώπη και αυτό που ακούω συνέχεια από το στόμα των ηλικιωμένων είναι η φράση «έχουμε χάσει την ανθρωπιά μας». Άραγε είναι αυτό αλήθεια; Εγώ νομίζω πως είναι. Ποιός αφήνει στις μέρες μας ανοιχτές τις πόρτες του σπιτιού του ακόμα και το βράδυ, ποιός βοηθάει κάποιον που βρίσκεται σε ανάγκη, χωρίς να τον γνωρίζει; Σήμερα ποιός βοηθάει έναν ηλικιωμένο να διασχίσει το δρόμο, ποιός προσφέρει το χέρι σε μια κυρία για να τη βοηθήσει να κατέβει από το λεοφωρείο; Κανείς, σωστά; Σήμερα, κανείς δεν γνωρίζεται με τον άλλο μέσα στην ίδια πόλη, υπάρχουν τόσα πολλά αυτοκίνητα ώστε να μην μπορούμε να διασχίσουμε εύκολα την πόλη, ειδικά όταν λειτουργούν τα καταστήματα, και το να είναι κανείς πιστός στο σύντροφό του είναι υπερβολικά ρομαντικό. Άντρες και γυναίκες παντρεμένοι, μεταξύ πολλών άλλων, επιδίδονται σε cybersex καθημερινά και αυτό θεωρείται κάτι φυσιολογικό στους νέους των 14 ετών.
Και όταν κόβεται το ρεύμα κανείς δεν ξέρει τι να κάνει ή τι να πει. Ίσως και αυτή να είναι η στιγμή της μεγαλύτερης επικοινωνίας μέσα σε μια οικογένεια.

Η ζωή με τη σημερινή τεχνολογία είναι μια ζωή τεχνητή, γεμάτη από τεχνητές ανάγκες που παύουν να είναι ανθρώπινες, ευκολύνοντας το θάνατο, παρατείνοντας ταυτόχρονα την ίδια τη ζωή. Παλαιότερα, επικρατούσε ο πιο δυνατός εξολοθρεύοντας τον πιο αδύναμο. Σήμερα, αυτός που διαχειρίζεται τις πληροφορίες είναι αυτός που επιβιώνει.

Το πραγματικό δεν είναι κανένα είδος πραγματικότητας

Στο διανοητικό παιχνίδι της έρευνας του ανθρώπου-ζώου, η ανάλυση γι’ αυτό που σχολιάζουν πολλοί για τα σύμβολα και την πραγματικότητα της πραγματικότητας έχει μετατραπεί στις μέρες μας σε ανάλυση τόσο των τρόπων αλληλεπίδρασης μέσω ειδικών μέσων που καλούνται υπολογιστής, internet, κυβερνοχώρος κλπ., συστημάτων πληροφορικής και επικοινωνίας, όσο και των ανθρώπων που φέρουν τον πολιτισμό τους, οι οποίοι γράφουν, βλέπουν, αναζητούν και ενώνονται μεταξύ τους, ακόμη και με διαφορετικές γλώσσες, σημάδια και καινούρια σύμβολα, σε ένα σύστημα που δημιουργήθηκε από τον άνθρωπο για τον άνθρωπο και λέγεται τεχνολογία.......σε ένα συγκεκριμένο χώρο σε έναν εικονικό κόσμο.

Όπως λέει και ο Slavoj:
«Και εδώ επίσης, όπως και στη ζωή της κοινωνίας, τα συμβολικά δίκτυα κυκλοφορούν γύρω από τους πυρήνες του πραγματικού». Τι είναι όμως αυτό που αντιλαμβάνεται ο Slavoj ως πραγματικό;

Μας λέει:
«Το πραγματικό δεν είναι κανένα είδος πραγματικότητας πίσω από την πραγματικότητα, αλλά το κενό που αφήνει την πραγματικότητα ανολοκλήρωτη και ασυνείδητη. Η ψυχανάλυση δείχνει ακριβώς ότι η (μεταμοντέρνα) πραγματικότητα δεν πρέπει να βλέπεται σαν μια αφήγηση, αλλά το υποκείμενο πρέπει να αναγνωρίζει, να αντέχει και να φαντασιώνεται τον πυρήνα του πραγματικού μέσα στην ίδια του τη φαντασία» και σχολιάζει «δεν πρόκειται για το τι μπορούμε να μάθουμε σχετικά με τη ζωή στον κυβερνοχώρο, αλλά καλύτερα, τι μπορούμε να μάθουμε για τον κυβερνοχώρο στη ζωή».

Σημαντική επίσης είναι η κατανόηση της σχέσης μας με την τεχνολογία, η στάση και συμπεριφορά μας, αυτό που μπορούμε να κάνουμε και να μην κάνουμε, οι μορφές της αντιπροσώπευσής της τόσο στα μέσα, όσο και στις οργανώσεις, όπως βεβαιώνουν οι Grint και Woolgar.

Eθνογραφική μεθοδολογία

Η αναφορά στην εθνογραφική μεθοδολογία έχει παρουσιάσει, τα τελευταία χρόνια, μια ώθηση και ιδιαίτερα στις προσεγγίσεις που έχουν γίνει στον τομέα των τηλεπικοινωνιών και του κυβερνοχώρου από όλες τις πλευρές των κοινωνικών επιστημών ακόμη και στη Λατινική Αμερική, σχηματίζοντας διάφορες ομάδες κοινοτήτων μελέτης στη Χιλή, την Αργεντινή και το Μεξικό. Παρόλα αυτά, είναι σημαντικό να αναρωτηθούμε μέχρι ποιο σημείο είναι έγκυρη η κλασσική εθνογραφική μέθοδος ή αν πρέπει να αναθεωρηθεί για την ποιοτική μελέτη των κοινοτήτων του κυβερνοχώρου.

Στην πρόσφατη εργασία τους, ο Daniel Miller και ο Don Slater πραγματοποιούν μια αυθεντική δουλειά για την εθνογραφία, στην πιο παραδοσιακή και καθιερωμένη εκδοχή της. Βεβαιώνουν ότι η εθνογραφία είναι η μοναδική σταθερή βάση για να χτιστούν γενικεύσεις και αφηρημένες έννοιες (Ib., 1). Επίσης ο Geertz έγραψε μια φορά ότι στο χώρο της ανθρωπολογίας δεν είναι δυνατή μια «άνοδος» στην αλήθεια χωρίς μια «κάθοδο» στις περιστάσεις (1968: 22). Με κάποιο τρόπο, και οι δύο απόψεις είναι σημαντικές ξανατονίζοντας για άλλη μια φορά τη σπουδαιότητα της εθνογραφικής μεθόδου. Ο Miller και ο Slater μας μιλούν σχετικά με τις «εικονικές κοινότητες».

Σχολιάζουν ότι οι CMO και το Ίντερνετ πρέπει να προσεγγίζονται από την εθνογραφία μέσα από την κοινωνική και τοπική πραγματικότητά τους, έτσι ώστε ένα τμήμα να ενσωματώνεται στο εσωτερικό μιας εθνογραφικής μελέτης κατά ένα ολιστικό τρόπο, δηλαδή υπολογίζοντας όλες τις διαστάσεις της τοπικής κοινωνίας που το περιλαμβάνει. Έτσι, μας προτείνουν την ίδια τη δουλειά τους ως παράδειγμα, μέσα από μια γραμμή εθνογραφικής έρευνας που εφάρμοσαν στους κατοίκους του νησιού Trinidad.

Διαβεβαιώνουν ότι δεν πρέπει να μεταχειριζόμαστε τον κυβερνοχώρο ως μια εμπειρία ακραίου διαχωρισμού από την κοινωνική πραγματικότητα. Οι κατηγορίες «πραγματικό» και «εικονικό» - με τον ίδιο τρόπο όπως και οι κατηγορίες «συνδεδεμένος» (online) και «αποσυνδεδεμένος» (offline) – ιδρύουν ένα τύπο συνόρου υπερβολικά εύκολου, που μπορεί να ξεγελάσει τον ερευνητή.

Συμπερασματικά, η εθνογραφία αποτελεί μια «παλιά» μέθοδο εργασίας και έρευνας, που είναι πολύ έγκυρη για να προσεγγίσουμε τη «νέα» τεχνολογία, όταν είναι προσαρμοσμένη στις συγκεκριμένες ιδιαιτερότητες με τις οποίες το «σερφάρισμα» μας προκαλεί.

ESPACIOS VIRTUALES /SOCIEDADES REALES

ESPACIOS VIRTUALES /SOCIEDADES REALES.

Η σελίδα Liceus είναι στην πραγματικότητα ένας τόπος συζήτησης και αντιλογίας, ένα ανθρωπολογικό περιοδικό, ένα τηλεφωνικό ευρετήριο μουσείων, ένας χώρος πληροφόρησης για κοινωνικά και πολιτισμικά γεγονότα, με ένα εκπληκτικό περιεχόμενο ανθρωπολογικών άρθρων από όλη τη Λατινική Αμερική, την Ισπανία και την Πορτογαλία, όπου συνυπάρχουν φοιτητές και ανθρωπολόγοι από τις χώρες αυτές και μας λένε για την Ανθρωπολογία του κυβερνοχώρου τα ακόλουθα:
http://www.liceus.com/cgi-bin/index.asp

Το ίντερνετ – ως στοιχείο που προήλθε από την επανάσταση στην πληροφορική – έχει έναν αυξανόμενο αντίκτυπο στις πολιτισμικές συνήθειες. Η ανησυχία που έχει προκαλέσει μεταξύ των επαγγελματιών αυτού του χώρου εκδηλώνεται με διπλό τρόπο: από τη μια πλευρά ως μέσο εργασίας που σέβεται τη χρησιμότητά του ως επιστημονικό και επικοινωνιακό εργαλείο και από την άλλη ως αντικείμενο μελέτης και αντίθεσης.

Πώς συμπεριφέρονται οι χρήστες μέσα στο ίντερνετ; Τι εργαλεία έχουμε στη διάθεσή μας για να προσεγγίσουμε τη μελέτη των εικονικών κοινωνιών; Τι τρόπους έχουμε για να γνωρίσουμε τα πιθανά μοντέλα ατομικής ή/και κοινωνικής συμπεριφοράς; Για το λόγο αυτό ακριβώς μας προτείνουν τα ακόλουθα εργαλεία:

Α) Τα ηλεκτρονικά γράμματα με όλα τα στοιχεία επιστολής
Β) Η συζήτηση και η συνέντευξη: Η συνομιλία μέσα από τοIRC (Internet Relay Chat) είναι ο τρόπος επικοινωνίας μέσα από το ίντερνετ σε πραγματικό χρόνο.
Γ) Οι τόποι συζήτησης, τα γνωστά φόρουμ, η συνομιλία σε γκρουπ, οι ομάδες συζήτησης και οι λίστες των ηλεκτρονικών διευθύνσεων.
Δ) Τα ερωτηματολόγια και οι ψηφοφορίες «online», οι στατιστικές και οι κοινωνικές μετρήσεις.
Ε) Οι μηχανές αναζήτησης, τα “cookies” και άλλα εργαλεία.
Ζ) Παράμετροι συμπεριφοράς. Γνωριμία με τις προτιμήσεις, τις ανησυχίες και τα ενδιαφέροντα των χρηστών του ίντερνετ.

Η σελίδα του artesonoro είναι κατά τη γνώμη μου η καλύτερη σελίδα στο ίντερνετ για την αναζήτηση σελίδων που αναφέρονται στη γενική ανθρωπολογία και στην ανθρωπολογία του κυβερνοχώρου στην ισπανική γλώσσα.
http://www.artesonoro.org/antropologiadelsonido/?page_id=7

Επίσης η καλύτερη σελίδα για την αναζήτηση σελίδων που αναφέρονται στη ανθρωπολογία του κυβερνοχώρου στην ισπανική γλώσσα είναι cibersociedad.
http://www.cibersociedad.net/archivo/articulo.php?art=23

Αυτές οι σελίδες προσφέρουν την ελεύθερη επιλογή αυτού που ψάχνουμε, από βίντεο μέχρι συνέδρια και πρόβες, και επιπλέον τη δυνατότητα να εγγραφούμε δωρεάν και να συνδεθούμε με άλλα μέρη στον παγκόσμιο ιστό.

Άλλες σημαντικές σελίδες ανθρωπολογίας με μεγάλο ενδιαφέρον είναι:




http://www.usal.es/teoriaeducacion
http://www.aibr.org/antropologia/aibr/revistas.php
http://www.plazamayor.net/antropologia/archtm/xinter.html
http://www.bib.ub.es/www1/1intant.htm
http://educared.org.ar/comunidades/blog/?cat=6

Νομίζω ότι αξίζει να τις επισκεφτούμε!

Ποιές είναι οι δυσκολίες και οι προκλήσεις μιας εθνογραφίας στο Διαδίκτυο;
Oι δυσκολίες:

Οι ποικίλοι όροι της ψηφιακής ανθρωπολογίας και εθνογραφίας μέσα στον κυβερνοχώρο έχουν προκαλέσει διάφορες αντιπαραθέσεις ευρέως μέσα σ’ αυτό τον κλάδο μελέτης, με πολύ διαφορετικές στάσεις και απόψεις που συγκρούονται, αντιπαραβάλλονται και βοηθιούνται μεταξύ τους, δημιουργώντας το μεγάλο πρόβλημα του εννοιολογισμού, όπου κάθε ερευνητής χρησιμοποιεί τους όρους που θέλει.
Αυτός ο εικονικός κόσμος μας ανοίγει νέα πεδία για την ανάλυση του ίδιου σε διάφορες κοινωνίες, τις επιπτώσεις του και την επίδραση αυτών των κοινωνιών στον εικονικό κόσμο, ενεργώντας έτσι ως οι δύο όψεις σε έναν καθρέφτη.
Μας οδηγούν στον προβληματισμό της μεθοδολογίας που πρέπει να εφαρμοστεί σε κάθε περίπτωση αντίστοιχα.
Άλλο πρόβλημα που δημιουργείται είναι το πώς θα κάνουμε την εθνογραφία, μέσα στο ίντερνετ ή με την ευκαιρία του ίντερνετ;
Τι σημασία και τι χρήση έχει για το ίντερνετ. Για παράδειγμα, ως πολιτιστικό εξάρτημα, ως μέσο επικοινωνίας ή ως ξεχωριστός πολιτισμός;
Προβλήματα οριοθέτησης του πλαισίου, της απόστασης και του χρόνου.
Κάποιοι βλέπουν την εθνογραφική έρευνα του ίντερνετ ως μέθοδο, επιστήμη, μεθοδολογία και άλλοι ως εργαλείο μελέτης ή ως μια μεγάλη βιβλιοθήκη.
Άλλοι τονίζουν τον κεντρικό ρόλο που καταλαμβάνουν τα εξαρτήματα και η τεχνολογία στο πεδίο της εικονικής εθνογραφίας.
Διαμάχες σχετικά με την ηθική της ποιοτικής έρευνας.
Πώς η τεχνολογία μέσα από τις κοινωνικές σχέσεις γίνεται ιδιαίτερα σημαντική;
Η αντιμετώπιση και η εγκυρότητα των στοιχείων στο ίντερνετ, για παράδειγμα: Αντί να βασιζόμαστε σε πραγματικά γεγονότα, ο εθνογράφος βασίζεται στα στοιχεία του χρήστη.
Η παρατήρηση (συμμετοχή) μπορεί να γίνει μόνο σε ένα μικρό και περιορισμένο χώρο και για το λόγο αυτό δεν μπορούμε να παρατηρήσουμε «πραγματικά άτομα».
Άλλο πρόβλημα προκύπτει με το θέμα των συνδέσεων. Αν μιλάμε για μια εθνογραφία δικτύων, τι σημαίνουν οι εικονικοί χώροι; Τι τύπους συνδέσεων θα έχουμε;
Μια λεπτομερής περιγραφή των δικτύων απαιτεί μια καλή περιγραφή των συνδέσεων και της συνδεσιμότητας.
Η ανάλυση των τρόπων αλληλεπίδρασης φαίνεται να επηρεάζεται επίσης. Για παράδειγμα, ακυρώνεται το γεγονός παροχής πληροφοριών των φυσικών και αισθητικών (κώδικας ένδυσης) χαρακτηριστικών των χρηστών κλπ.
Οι συνδέσεις μεταξύ των εικονικών χώρων και των πραγματικών είναι υποτιμημένες.

Οι προκλήσεις:

Διευρύνει τη σκέψη σχετικά με τα διάφορα σενάρια στα οποία γίνεται κοινωνική έρευνα.

Οριοθέτηση του προβλήματος ή των θεμάτων στα οποία θα γίνει προσέγγιση και του μέχρι πού θέλει κανείς να φτάσει μαζί με την ξεκάθαρη εγκαθίδρυση του πλαισίου.

Διασαφήνιση του αντικειμένου μελέτης και του στόχου της έρευνάς του.

Εξερεύνηση νέων πιθανοτήτων επανασυλλογής και ανάλυσης στοιχείων σε διάφορα κοινωνικά σενάρια, στο χρόνο που προκύπτουν κάποια μεθοδολογικά προβλήματα.

Συνδυασμός στο δίκτυο μιας παρέμβασης βασισμένης στην κοινωνική ενεργοποίηση και της πραγματοποίησης μιας εικονικής εθνογραφίας με χαρακτήρα εσκεμμένο. Αυτό το σχέδιο ονομάζεται τεχνοενεργοποίηση (τεχνοακτιβισμός).

Συνδυασμός των δραστηριοτήτων online και offline, το κοινωνιο-ηλεκτρονικό δίκτυο.

Η δημιουργία μιας εθνογραφίας του ίντερνετ όπως η τεχνολογία ή όπως πολιτιστικά εξαρτήματα προκαλεί ανησυχία για το πλαίσιο στο οποίο χρησιμοποιείται, για τη μορφή στην οποία προσαρμόζεται στις υπάρχουσες απόψεις και για το πώς μεταβάλλεται.

Η κινητικότητα του εθνογράφου σε όλους τους χώρους μελέτης ως εργαλείο που προσφέρει την ευκαιρία για σκέψη σχετικά με την κατασκευή του χώρου.

Δείχνει τη διαφορά μεταξύ μιας εθνογραφίας σε έναν πραγματικό χώρο και μιας άλλης σε έναν εικονικό χώρο.

Ανάκτηση ορισμένων κλασσικών εθνογραφικών διαφωνιών – όπως οι σχέσεις του ερευνητή με την εξοχή, τα ζητήματα ηθικής, η παρατηρητική μέθοδος (παρατήρηση του συμμετέχοντος) ή η «κατασκευή» του εθνογραφικού λόγου – που επανατοποθετούνται στους όρους τους με την εθνογραφική μελέτη του ίντερνετ.

Διασαφήνιση του ποιά είναι η σχέση μεταξύ των συμμετεχόντων, της παρατήρησης και της εθνογραφικής πρακτικής, όπως επίσης και του πλαισίου στο οποίο βρίσκονται.